26 Tháng 9, 2026
Lật đáy một hộp xì gà Cuba lên, bạn sẽ thấy dòng chữ Hecho en Cuba, tem bảo đảm của chính phủ và logo Habanos. Mỗi thứ trên đó đến từ một mốc lịch sử cụ thể. Người làm nghề như bên mình đọc được các dấu này thì mới định giá được, nên bài này kể lịch sử theo đúng thứ tự nó in lên hộp, gắn với cách bên mình làm ở trang thu mua xì gà Cuba chính hãng.
Ai muốn nắm trước khái niệm Habanos thì đọc bài Habanos là gì, khác gì xì gà Cuba. Dưới đây là các mốc, từ con tàu của Columbus tới công ty đang giữ quyền xuất khẩu ngày nay.
| Năm | Chuyện gì xảy ra | Dấu vết còn thấy hôm nay |
|---|---|---|
| 1492 | Đoàn của Columbus thấy người bản địa ở Cuba đốt lá thuốc cuốn | Chữ “since 1492” trong tài liệu của Habanos |
| 1717 | Vương triều Tây Ban Nha lập độc quyền thuốc lá ở Cuba | Havana thành nơi tập trung lá và xưởng |
| Thế kỷ 19 | Các xưởng tư nhân ra đời: Por Larrañaga 1834, Punch 1840, H. Upmann 1844, Partagás 1845, Hoyo de Monterrey 1865, Romeo y Julieta 1875 | Tên hãng, năm “Desde” in trên vòng nhẫn, mặt hộp |
| 1960 | Chính quyền mới quốc hữu hóa ngành xì gà | Nhiều hãng có thêm bản làm ngoài Cuba |
| 1962 | Lập Cubatabaco | Hộp cũ trước 1994 còn chữ Cubatabaco |
| 1966 | Cohiba ra đời, chỉ dùng cho quà ngoại giao, tới 1982 mới bán rộng | Cohiba là nhãn trẻ, không phải nhãn cổ |
| 1994 | Lập Habanos S.A. lo xuất khẩu | Logo Habanos trên hộp, tem, hệ thống cửa hàng |
| 1999 | Festival del Habano lần đầu | Các bản giới hạn ra mắt ở lễ hội |
Theo trang lịch sử của Habanos, tháng 11/1492 những người đi cùng Columbus thấy dân bản địa ở Cuba hút lá thuốc khô cuốn lại. Theo cách kể quen trong giới xì gà, người Taíno gọi bó lá này là cohiba, và gần năm trăm năm sau cái tên ấy được chọn cho nhãn xì gà nổi tiếng nhất Cuba.
Năm 1717 Tây Ban Nha lập độc quyền thu mua thuốc lá ở thuộc địa. Nông dân phải bán lá cho nhà nước, và Havana thành nơi gom hàng. Khi độc quyền được bỏ vào thế kỷ 19, các xưởng tư nhân mọc lên rất nhanh quanh Havana, lấy lá ngon nhất ở vùng Vuelta Abajo, Pinar del Río.
Đây là giai đoạn sinh ra phần lớn tên tuổi bạn còn thấy hôm nay. Partagás với điếu Serie D No.4 có từ 1845. Romeo y Julieta từ 1875, lý do đặt tên theo vở kịch được kể trong vì sao Romeo y Julieta mang tên kịch Shakespeare. Còn Montecristo ra đời muộn hơn nhiều, năm 1935, nhưng vẫn kịp trước cách mạng. Quy trình cuốn tay của thời ấy về cơ bản vẫn giữ tới nay, xem xì gà được làm như thế nào.
Theo Cuban Cigar Website, ngành xì gà bị quốc hữu hóa ngày 15/9/1960, hai năm sau Cubatabaco được lập để quản toàn bộ. Nhiều chủ xưởng rời đảo, mang theo tên hãng và làm lại ở Dominica, Honduras hay Mỹ. Đó là gốc của những cặp cùng tên khác nơi làm, ví dụ Hoyo de Monterrey Excalibur làm ở Honduras. Khi khách mang tới hộp ghi tên một hãng Cuba quen, việc đầu tiên bên mình làm là xem đáy hộp có Hecho en Cuba hay không. Muốn tự tách hai loại, đọc xì gà Cuba và non-Cuba khác nhau thế nào.
Cohiba lập năm 1966, ban đầu chỉ để làm quà cho khách ngoại giao, tới 1982 mới bán ra ngoài. Điếu dáng mảnh đầu tiên của hãng là Cohiba Lanceros. Tổng quan các dòng xem ở bài xì gà Cohiba là gì. Nhiều khách nghĩ Cohiba là nhãn lâu đời nhất, thật ra nó trẻ hơn Partagás hơn một thế kỷ.
Năm 1994 Habanos S.A. được lập để lo phần xuất khẩu và tiếp thị. Khoảng năm 2000 tập đoàn Altadis mua 50% cổ phần, sau này phần đó về Imperial Brands, rồi năm 2020 được bán cho nhóm nhà đầu tư châu Á. Phía nhà nước Cuba vẫn giữ 50% còn lại. Từ đây có hệ thống tem bảo đảm, logo Habanos, mã hộp dập dưới đáy. Lễ hội thường niên Festival del Habano ở Havana bắt đầu năm 1999, là nơi ra mắt nhiều bản giới hạn.
Hộp in chữ Cubatabaco hay mã hộp kiểu cũ cho biết hàng làm trước khi có hệ thống mã hiện nay, người sưu tầm để ý loại này. Hộp mới thì giá chịu ảnh hưởng của nguồn cung mấy năm gần đây, chuyện này có trong bài xì gà Cuba khan hiếm 2026. Muốn hiểu thêm về lá thuốc thì đọc hai giống lá Corojo và Criollo, còn hai nhãn sinh ra sau cách mạng có ở bài Cuaba và San Cristóbal de la Habana.
Có hộp cũ không rõ đời nào, bạn chụp mặt đáy gửi Zalo 038.737.6666, bên mình đọc mã và báo một mức tham khảo. Trang chủ thu mua xì gà của Thu Mua Cigar liệt kê đủ các bước còn lại, từ báo giá tới trả tiền.
Không. Cohiba lập năm 1966. Por Larrañaga, Punch, H. Upmann, Partagás đều có từ thế kỷ 19.
Là công ty lập năm 1994, giữ quyền xuất khẩu và tiếp thị xì gà Cuba ra thế giới. Một nửa thuộc phía nhà nước Cuba.
Sau quốc hữu hóa 1960, một số chủ cũ mang tên hãng ra nước ngoài làm tiếp. Hai bản cùng tên nhưng khác lá, khác nhà máy, giá bán lại cũng khác hẳn.
